Για το δήθεν ανθελληνικό άρθρο του BBC

Πήρε φωτιά πάλι το ελληνόφωνο διαδίκτυο από τις αντιδράσεις για ένα άρθρο του κλασικιστή Armand d’Angour του πανεπιστημίου της Οξφόρδης στο BBC, ένα άρθρο που χαρακτηρίστηκε «προκλητικό» και «όχι και τόσο κολακευτικό», και που, υποτίθεται, «ξαναγράφει την ιστορία» και «προκαλεί σοκ».

Όπως είναι φυσικό, τίποτε απ’ όλα αυτά δεν συμβαίνει. Οι αντιδράσεις απέναντι στο άρθρο είναι εντελώς ηλίθιες, ανιστόρητες, παραπλανητικές και διαστρεβλωτικές ― με μια λέξη, εθνικιστικές. Ας δούμε όμως περί τίνος πρόκειται.

Η διαστρέβλωση ξεκινά ήδη από τον τίτλο του άρθρου. Το πρωτότυπο λέει: «How many Greek legends were really true?» ― που σημαίνει, «Πόσοι από τους αρχαιοελληνικούς θρύλους ήταν αληθινοί, δηλαδή βασισμένοι στην πραγματικότητα;» Αυτό που μεταφέρουν όμως οι αντιδράσεις ως τίτλο είναι «Όλα στην στην Αρχαία Ελλάδα ήταν ψέματα», μια φράση που δεν υπάρχει πουθενά στο πρωτότυπο και που προφανώς μπήκε για λόγους εντυπωσιοθηρίας και για να πυροδοτήσει τα εθνικιστικά αντανακλαστικά μέρους του κοινού.

Το πρωτότυπο άρθρο έχει δέκα σημεία, οι αντιδράσεις όμως αναφέρονται μόνο σε επτά από αυτά, που θεωρούνται (κακώς, όπως θα δούμε) προκλητικά. Τα τρία σημεία που παραλείπονται αφορούν στη χρήση νομίσματος, στα μυστικά των αρχαίων μυστηριακών λατρειών, και στις απαρχές του θεάτρου. Ας δούμε τα υπόλοιπα επτά, μαζί με τις αντιδράσεις.

1. Υπήρξε στ’ αλήθεια ο Δούρειος Ίππος;

Οι αντιδράσεις σ’ αυτό το σημείο είναι ακατανόητες. Ο Δούρειος Ίππος αναφέρεται για πρώτη φορά στην Οδύσσεια του Ομήρου, η οποία (για όσους τυχόν δεν γνωρίζουν, ή δεν ασχολούνται με τόσο λεπτές διακρίσεις) είναι επικό ποίημα, δηλαδή λογοτέχνημα, και όχι ιστορική καταγραφή. Αν νομίζει κανείς πως οτιδήποτε περιγράφεται μέσα σ’ ένα λογοτέχνημα πρέπει να το παίρνει τοις μετρητοίς, πολύ απλά κάνει λάθος. Εκτός αν νομίζει, βέβαια, ότι και οι αρχαιοελληνικοί θεοί ήταν πραγματικά όντα που τσακώνονταν μεταξύ τους σαν κακομαθημένα παιδάκια, οπότε θα πρέπει να ζητήσει τη βοήθεια κάποιου ειδικού.

2. Υπήρξε στ’ αλήθεια ο Όμηρος;

Και εδώ οι αντιδράσεις είναι ακατανόητες. Τα δεδομένα είναι πολύ απλά: Οι μελετητές δεν μπορούν να επιβεβαιώσουν ιστορικά την ύπαρξη κάποιου ποιητή με το όνομα Όμηρος, ενώ το ίδιο το κείμενο της Ιλιάδας και της Οδύσσειας προδίδει, κατόπιν γλωσσολογικής ανάλυσης, ότι έχει δημιουργηθεί σε διαφορετικές χρονικές περιόδους και σε διαφορετικούς τόπους, καθώς παρουσιάζει στοιχεία από διάφορες ελληνικές διαλέκτους. Υπάρχουν 3 βασικές θεωρίες για την προέλευση του κειμένου· δεν θα μπω σε λεπτομέρειες, αλλά η επικρατούσα άποψη είναι πως πρόκειται για κομμάτια προφορικής παράδοσης που κάποια στιγμή κάποιος τα συνέλεξε και τα κατέγραψε. Αλλά τι σημασία έχει αν υπήρξε όντως κάποιος ποιητής (ή καταγραφέας) που λεγόταν Όμηρος; Αυτό που έχει σημασία είναι τα πολύτιμα έπη που διασώθηκαν, η Ιλιάδα και η Οδύσσεια, τα οποία ρίχνουν φως σε αρκετές πλευρές της ανθρώπινης κατάστασης, και γι’ αυτό άλλωστε παραμένουν ενδιαφέροντα ακόμη και σήμερα.

3. Υπήρξε κάποιος συγκεκριμένος άνθρωπος που επινόησε το αλφάβητο;

Η αρχαιοελληνική παράδοση αναφέρει ως εφευρέτη του αλφαβήτου κάποιον Παλαμήδη, αλλά ήταν συχνό φαινόμενο τότε κάτι το ιδιαίτερα σπουδαίο να αποδίδεται σε κάποιο θρυλικό πρόσωπο. Δεν βλέπω γιατί θα μπορούσε κανείς να νιώσει θιγμένος αν δεν υπήρξε ο Παλαμήδης. Το σημαντικό είναι ότι κάποιος, εκείνη την εποχή, σκέφτηκε να δανειστεί σύμβολα από το (συλλαβικό) φοινικικό αλφάβητο και να δημιουργήσει, μάλλον για πρώτη φορά στην ιστορία, ένα φωνητικό αλφάβητο το οποίο αποδείχτηκε τόσο χρήσιμο που χρησιμοποιείται ακόμη και σήμερα.

4. Επινόησε ο ίδιος ο Πυθαγόρας το πυθαγόρειο θεώρημα, ή το αντέγραψε από κάποιον άλλο;

Ξανά, τι σημασία έχει; Τι έγινε κι αν το ανακάλυψαν πρώτοι οι Βαβυλώνιοι; Υπήρξε ποτέ πολιτισμός που δεν δανείστηκε στοιχεία και δεν υιοθέτησε έξυπνες ιδέες από άλλους; Ποιος φυσιολογικός άνθρωπος μπορεί να νιώσει προσβεβλημένος από κάτι τέτοιο;

5. Πόσο «σπαρτιάτικη» ήταν η ζωή των Σπαρτιατών;

Στις μέρες μας κυριαρχεί μια εξιδανίκευση της αρχαίας Σπάρτης, η οποία δεν είναι καθόλου άσχετη με την επάνοδο των φασιστικών ιδεών. Μου θυμίζει, μάλιστα, την εξιδανίκευση της Χούντας. Και στις δυο περιπτώσεις, τα αρνητικά στοιχεία (ανάμεσά τους και η υποκρισία) υποβαθμίζονται, ενώ υπερτονίζονται τα θεωρούμενα (από τους φασίστες) θετικά, όπως η λιτή ζωή, η πολεμική ετοιμότητα, η αυστηρότητα των ηθών, η στρατιωτική πειθαρχία, κ.τ.λ. Και στην περίπτωση της αρχαίας Σπάρτης, όμως, και στην περίπτωση της Χούντας, αν ξύσει κανείς την ιστορική επιφάνεια βρίσκει αρκετές περιπτώσεις που δεν συνάδουν με την επικρατούσα αντίληψη. Τώρα, αν προτιμά κανείς το μύθο από την πραγματικότητα, αυτό είναι δικό του πρόβλημα.

6. Τι παρακίνησε τον Σωκράτη να σκεφτεί να γίνει φιλόσοφος;

Διαβάζω και ξαναδιαβάζω αυτό το σημείο στο πρωτότυπο κείμενο, και πραγματικά δεν μπορώ να καταλάβω πώς είναι δυνατόν να εκληφθεί ως προσβλητικό, ή έστω «αναθεωρητικό». Ειλικρινά. Ο Άγγλος κλασικιστής δεν αναφέρει καν την (υπαρκτή) πιθανότητα ο Σωκράτης να είναι απλώς επινόηση του Πλάτωνα.

7. Ήταν στ’ αλήθεια τόσο μέγας ο Μέγας Αλέξανδρος;

Ο Μέγας Αλέξανδρος ήταν κοντόχοντρος, μέθυσος, βραχνός και οξύθυμος, και αργότερα έγινε παρανοϊκός και μεγαλομανής. Ωραία. Και αυτό θα πρέπει να μας προσβάλλει; Γιατί; Υπάρχει κάποιο προαπαιτούμενο που λέει ότι για να χαρακτηριστεί κάποιος ιστορικά «Μεγάλος» πρέπει να έχει παρουσιαστικό αγάλματος του Απόλλωνα και να είναι ενάρετος σαν τη θεά Αθηνά; Πού είναι γραμμένο αυτό; Εξάλλου, και ο ίδιος ο d’Angour γράφει στο τέλος του άρθρου του ότι, χάρη στη στρατηγική του ιδιοφυΐα, τις νίκες του και τις κατακτήσεις του, ο Αλέξανδρος δικαιούται και με το παραπάνω τον χαρακτηρισμό «Μέγας».

Έχουμε, λοιπόν, άλλη μια περίπτωση φαιδρής εθνικιστικής «ιερής αγανάκτησης», δίχως πραγματικό έρεισμα, με αφορμή ένα άρθρο που ούτε τίποτα καινούργιο λέει, ούτε προσβάλλει κανέναν ― πλην αυτών που ψάχνουν αφορμή να μαλλιοτραβηχτούν.

Λίγη ψυχραιμία δεν βλάπτει, πατριώτες…

5 responses to “Για το δήθεν ανθελληνικό άρθρο του BBC

  1. Kostas 25/07/2014 at 23:08

    Ποιοι ακριβώς είναι αυτοί που το αναπαρήγαγαν με αυτόν τον τρόπο? Συμπεριλαμβάνονται και “σοβαροί” ιστότοποι ?

  2. Anonymous 26/07/2014 at 08:48

    Φιλε Κωστα, βαλε στον Γουγλη τη φραση “ολα στην αρχαια ελλαδα ηταν ψεματα” η τη φραση “δεν υπηρξε ομηρος”, και θα βρεις αρκετα.

  3. N.K 20/01/2015 at 11:10

    Πολύ ενδιαφέρον ιστολόγιο.Παρακαλώ δείτε το δικό μου και αν σας αρέσει ενσωματώστε το στα αγαπημένα σας.
    http://www.paradoxo.gr
    mail: mythbuster@paradoxo.gr

    ευχαριστώ

  4. Ανώνυμος ΙΙ 20/05/2016 at 18:31

    Όχι για το BBC,αλλά για σας.
    1.Η ανακάλυψη του αλφαβήτου των γλωσσικών ήχων και η δημιουργία της αλφαβητικής γραφής είναι καθαρά ελληνικό επίτευγμα. Μην ανακατεύετε τους Φοίνικες. Η γραφή τους στερούσε σε ακρίβεια απόδοσης των γλωσσικών ήχων και από τις ελληνικές συλλαβικές γραφές και μάλιστα πολύ. Και τα γράμματά τους είχαν επηρεασθεί και από τις κυπρομινωικές γραφές.
    Και η σπουδαιότητα αυτής της ελληνικής ανακάλυψης είναι πολύ πολύ μεγαλύτερη από όσο μπορείτε να φανταστείτε. Στις τρεις μεγαλύτερες ανακαλύψεις των ιστορικών χρόνων έχει καταταχθεί. Αλήθεια μπορείτε να δικαιολογήσετε το ότι από όλους τους αρχαίους λαούς μόνο οι Έλληνες έκαναν αποδείξεις;
    Και οι δυτικοί κατάφεραν να συνεισφέρουν δικές τους αποδείξεις μόνο μετά τον 12ο αιώνα μελετώντας συστηματικά τα ελληνικά έργα. Τελικά βεβαίως η δυτική επιστήμη αφομοίωσε και ξεπέρασε κατά πολύ την ελληνική επιστήμη, αλλά στην ελληνική επιστήμη βασίστηκε και με αυτήν ανδρώθηκε, και χωρίς αυτήν θα ήταν αδιανόητη (Ράσσελ).
    2.Είναι κοινή παραδοχή ότι τα πρόσωπα των διαλόγων του Πλάτωνα είναι υπαρκτά. Το ότι σήμερα κάποιοι νομίζουν ότι μπορεί να ισχυρίζονται οτιδήποτε, ίσως αποτελεί σημείο των καιρών.

  5. kz 23/05/2016 at 13:43

    1. «η δημιουργία της αλφαβητικής γραφής είναι καθαρά ελληνικό επίτευγμα»
    Αυτό δεν λέω κι εγώ;

    2. Οι περισσότεροι ιστορικοί προς τα εκεί τείνουν. Αυτό που εννοούσα είναι ότι υπάρχουν και ιστορικοί που υποστηρίζουν αυτή τη θεωρία, η οποία, αν αναφερόταν στο άρθρο του BBC, θα μπορούσε να θεωρηθεί προκλητική. Δεν αναφερόταν όμως, επομένως η πρόκληση ήταν ανύπαρκτη.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s