Τα φωνήεντα που δεν καταργούνται

Ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή.

Στις 28 Ιουνίου 2012, η κ. Μαρία Χρυσού, δασκάλα στο 1ο Δημοτικό Σχολείο Ραφήνας, δημοσίευσε ένα άρθρο στον ιστότοπο του Συλλόγου Εκπαιδευτικών Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης «Αλέξανδρος Δελμούζος». Στο άρθρο της, η κ. Χρυσού επιτίθεται στο νέο (από τον Νοέμβριο του 2011) βιβλίο γραμματικής της Ε΄ και ΣΤ΄ Δημοτικού, κατηγορώντας τους συγγραφείς του ότι, μεταξύ άλλων, έχουν καταργήσει τα φωνήεντα η, υ και ω, καθώς και τα σύμφωνα ξ και ψ.

Αμέσως, όπως ήταν φυσικό, το κείμενο αυτό διαδόθηκε αστραπιαία στο διαδίκτυο από ανθρώπους που υιοθέτησαν αμέσως τις βασικές του θέσεις, αλλά δέχτηκε και τις απαντήσεις και την κριτική που του άξιζε, από ιστολόγια όπως του Νίκου Σαραντάκου. Ο θόρυβος, όμως, δεν κόπαζε, κι έτσι 140 γλωσσολόγοι αναγκάστηκαν να βγάλουν ανακοίνωση, η οποία θα έπρεπε να αρκεί ώστε να αποστομώσει οποιονδήποτε συνέχιζε να πιστεύει ότι το βιβλίο της Ε΄ Δημοτικού «καταστρέφει την ελληνική γλώσσα». Κι όμως, ο θόρυβος συνέχιζε να μεγαλώνει, οι γλωσσολόγοι λοιδορήθηκαν, η αυθεντία τους στα ζητήματα της επιστήμης τους αμφισβητήθηκε, και φτάσαμε στο σημείο να γίνουν ερωτήσεις για το θέμα στη Βουλή (από τη Χρυσή Αυγή), καθώς και δημόσιες τοποθετήσεις υπέρ της κ. Χρυσού και κατά του βιβλίου (από τον κ. Γεωργιάδη, τον κ. Πολύδωρα, κ.ά.). Κάποιοι, μάλιστα, συλλέγουν και υπογραφές με αίτημα την απόσυρση του βιβλίου! Έτσι, ένα θέμα ουσιαστικά ανύπαρκτο (καθώς το πρωτότυπο άρθρο είναι γεμάτο ανακρίβειες και παρερμηνείες), συνεχίζει να ανακυκλώνεται και απειλεί να πάρει διαστάσεις ιδεολογικού εμφυλίου.

Τα πιο σημαντικά πράγματα που θα μπορούσε να πει κανείς στο θέμα πιστεύω πως έχουν ήδη ειπωθεί από τον κ. Σαραντάκο και τους 140 γλωσσολόγους. Επειδή, όμως, θεωρώ ότι κάθε κείμενο είναι αυθύπαρκτο και κάθε ανάγνωσή του ξεχωριστή, σκέφτηκα πως δεν θα ήταν κακή ιδέα μια αποδόμηση, φράση-φράση, του άρθρου της κ. Χρυσού, έτσι ώστε να φανεί ξεκάθαρα αυτό που υποψιάστηκα από την πρώτη φορά που το διάβασα: ότι δεν περιέχει ούτε μία, σχεδόν, πρόταση απαλλαγμένη από λάθη, ανακρίβειες, παρερμηνείες και υπερβολές, σε σημείο που να οδηγεί αναπόφευκτα στο συμπέρασμα ότι, τελικά, όλη αυτή η οργή οφείλεται σε σκοπιμότητα, και όχι σε παρεξήγηση.

Ας ξεκινήσουμε, λοιπόν.

«Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΜΕΙΝΕΙ ΑΝΕΠΑΦΗ!»

Ήδη ο τίτλος προϊδεάζει για τον ιδεολογικό προσανατολισμό του περιεχομένου. Προφανώς, κάποιος επιβουλεύεται την ελληνική γλώσσα, και εμείς καλούμαστε να την υπερασπιστούμε. Το κατά πόσο στέκει αυτό, μένει να αποδειχθεί.

«Με μεγάλη μας έκπληξη διαπιστώσαμε πως πρόσφατα (Νοέμβριος 2011) διανεμήθηκε προς διδασκαλία, στα δημοτικά σχολεία της χώρας μας ένα καινούργιο βιβλίο γραμματικής, για την Ε ́ και ΣΤ ́ τάξη, αντικαθιστώντας την μέχρι τώρα ισχύουσα γραμματική του Μανώλη Τριανταφυλλίδη, η οποία εδιδάσκετο πλέον των 30 χρόνων.»

Προς τι η έκπληξη; Τα διδακτικά βιβλία δεν είναι σαν την Αγία Γραφή, για να διατηρούνται αναλλοίωτα επί χιλιετίες. Κατά καιρούς εκσυγχρονίζονται, ή αντικαθίστανται, ακολουθώντας τις εξελίξεις στις επιστήμες πάνω στις οποίες βασίζονται. Και η γλωσσολογία έχει εξελιχθεί, αναζητώντας μεγαλύτερη ακρίβεια στην περιγραφή της δομής της γλώσσας. Εξάλλου, και η Γραμματική του Τριανταφυλλίδη είχε υποστεί εκσυγχρονισμούς και απλοποιήσεις (αλλά αυτό δεν ήταν, θεωρώ, πλέον αρκετό ώστε να συνεχίζει να είναι και σήμερα επίκαιρη).

«Σύμφωνα με την καινούργια γραμματική που συντάχθηκε από τους: κ. Ειρήνη Φιλιππάκη – Warburton, κ. Μιχάλη Γεωργιαφέντη, κ. Γεώργιο Κοτζόγλου και την κ. Μαργαρίτα Λουκά και εκδόθηκε από τον Οργανισμό Εκδόσεως Διδακτικών Βιβλίων, με την ευθύνη του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου, ανακαλύπτουμε πως:

τα φωνήεντα της Ελληνικής Γλώσσας είναι 5 (πέντε)!!!
Τα: α, ε, ι, ο, και το ου. Καθώς και ότι τα φωνήεντα η, υ, ω έχουν καταργηθεί!!!
Και τα σύμφωνα από 17, έμειναν μόνον τα 15!!! Τα ξ και ψ δεν υπάρχουν πλέον!!!»

Είναι εκπληκτικό, αλλά όλα τα παραπάνω είναι λάθος! Στο βιβλίο αναφέρεται ξεκάθαρα, στην αρχή του κεφαλαίου, ότι αυτό που παρουσιάζεται είναι οι φθόγγοι της γλώσσας, οι οποίοι, βεβαίως, χωρίζονται σε φωνήεντα και σύμφωνα. Τα (πλήρη θαυμαστικών) σχόλια της δασκάλας συγχέουν τους φθόγγους με τις απεικονίσεις τους στον γραπτό λόγο, τα γράμματα, δίνοντας στον πολύ καλοπροαίρετο παρατηρητή (και μόνο σ’ αυτόν) την εντύπωση πως δεν κατανοεί ότι άλλο είναι τα επτά φωνήεντα-γράμματα του αλφαβήτου, και άλλο τα πέντε φωνήεντα-φθόγγοι της γλώσσας. Πράγμα που δημιουργεί πολλά ερωτηματικά, καθώς κατά την ανάγνωση του βιβλίου είναι απολύτως σαφές τι είναι τι. Επιπλέον, οι φθόγγοι παρουσιάζονται μέσα σε αγκύλες, σύμφωνα με τα γλωσσολογικά πρότυπα. Τυπικά, θα έπρεπε να χρησιμοποιηθεί το διεθνές φωνολογικό αλφάβητο, το οποίο βασίζεται στο λατινικό, αλλά νομίζω ότι κάτι τέτοιο θα μπέρδευε τα παιδιά, επομένως καλά έκαναν οι συγγραφείς και χρησιμοποίησαν ελληνικούς χαρακτήρες για να απεικονίσουν τα φωνήματα. (Βέβαια, σε τηλεοπτική εκπομπή, κάποιοι επιτέθηκαν στο βιβλίο χρησιμοποιώντας αυτό ακριβώς το επιχείρημα. Είμαι σίγουρος ότι, αν οι συγγραφείς είχαν χρησιμοποιήσει τους λατινικούς χαρακτήρες, οι ίδιοι ακριβώς άνθρωποι θα υποστήριζαν ακριβώς το αντίθετο, όπως φάνηκε περίτρανα και από τις τοποθετήσεις «εθνικοφρόνων» σχολιαστών σε διάφορες γωνιές του διαδικτύου. Αλλά αυτό είναι άλλο θέμα.)

Κανένα φωνήεν-γράμμα, λοιπόν, δεν έχει καταργηθεί. Απλώς το βιβλίο εδώ μιλάει για τους φωνηεντικούς φθόγγους, οι οποίοι στην ελληνική γλώσσα είναι 5 ([a], [e], [i], [o], [u]) εδώ και περίπου 1.000 χρόνια, μετά τον ιωτακισμό και του υ (από [ü] σε [i]), ενώ τα περιβόητα μακρά και βραχέα φωνήεντα είχαν σταματήσει να υφίστανται ήδη από την π.Χ. εποχή. Όσο για το ξ και το ψ, αυτά δεν εμφανίζονται στο συγκεκριμένο σημείο (όπου, θυμίζω, παρουσιάζονται οι φθόγγοι), διότι είναι διπλά γράμματα, δηλαδή εκφράζουν 2 φθόγγους ([ks] και [ps], αντίστοιχα).

«Σημειωτέον, πως στα φωνήεντα συγκαταλέγεται και ο δίφθογγος «ου», καθώς και στα σύμφωνα συμπεριλαμβάνονται τα δίψηφα σύμφωνα ντ, μπ, γκ!.»

Κι αυτό είναι λάθος, οφειλόμενο στην παρερμηνεία που αναφέραμε παραπάνω. Κατ’ αρχάς, το «ου» δεν είναι δίφθογγος, αλλά δίψηφο φωνήεν. Δηλαδή, όπως υπονοεί ο όρος, χρησιμοποιεί δύο γράμματα (ψηφία) για να απεικονίσει έναν φωνηεντικό φθόγγο (το [u]). Και τα δίψηφα σύμφωνα, όπως επίσης υπονοεί ο όρος «δίψηφα», χρησιμοποιούν δύο γράμματα για να απεικονίσουν έναν συμφωνικό φθόγγο (αντιστοίχως [d], [b], [g]). Όλα αυτά είναι απολύτως ξεκάθαρα, και είναι απορίας άξιο πώς δεν τα αντιλαμβάνεται (αν όντως δεν τα αντιλαμβάνεται) μια εκπαιδευτικός που, υποθέτω, τα έχει διδαχθεί στο παρελθόν.

«Σύμφωνα με τους συγγραφείς στον πρόλογο του βιβλίου : “Στόχος του εγχειριδίου είναι να οδηγήσει με τρόπο ευχάριστο και παιγνιώδη τους μικρούς μαθητές στην συνειδητοποίηση του συστηματικού χαρακτήρα της γλώσσας. …Τα ιδιαίτερα αυτά χαρακτηριστικά του βιβλίου Γραμματική Ε ́ και ΣΤ ́ Δημοτικού υπαγόρευσαν κάποιες απαραίτητες απλοποιήσεις αλλά και ορισμένες σημαντικές διαφοροποιήσεις από τις παραδοσιακές γραμματικές”!!!!!!!»

Η κ. Χρυσού εδώ κάνει υπερβολική χρήση θαυμαστικών, προφανώς για να εστιάσει στις «απλοποιήσεις» και στις «σημαντικές διαφοροποιήσεις από τις παραδοσιακές γραμματικές», νομίζοντας ότι, στον πρόλογό τους, οι συγγραφείς του βιβλίου παραδέχονται ανοιχτά ότι έχουν κάνει επεμβάσεις στη γλώσσα. Αυτό, τουλάχιστον, καταλαβαίνω από τα όσα έχουν γράψει οι διαδικτυακοί υποστηρικτές της. Αν όντως αυτό νομίζει, όμως, κάνει λάθος. Οι απλοποιήσεις έχουν να κάνουν με το ότι το βιβλίο απευθύνεται σε παιδιά του Δημοτικού (γι’ αυτό και χαρακτηρίζονται «απαραίτητες»), και οι διαφοροποιήσεις έχουν να κάνουν αφενός με τη χρήση, σε ορισμένες περιπτώσεις, νέων και ακριβέστερων όρων για την περιγραφή των γλωσσικών φαινομένων, και αφετέρου με τη γενικότερη προσέγγιση στη διδασκαλία της γλώσσας, σύμφωνα με τις εξελίξεις στην παιδαγωγική επιστήμη. Αυτά γίνονται σαφή στον πρόλογο του βιβλίου, και είναι απολύτως δικαιολογημένα.

«Και παρακάτω :
”Δεν εξετάζουμε λεπτομερώς τους φθόγγους της γλώσσας μας, γιατί δεν θέλουμε να προκαλέσουμε σύγχυση σε μαθητές και δασκάλους με την ανάλυση φαινομένων αλλοφωνίας.”»

Εδώ η κ. Χρυσού συνεχίζει να επιτίθεται στο βιβλίο με την υπονοούμενη κατηγορία της απλοποίησης, παρόλο που οι συγγραφείς αιτιολογούν πλήρως την απόφασή τους, γι’ αυτό και αναφέρονται στην αλλοφωνία. Για παράδειγμα, στις λέξεις «χώρα» και «όχι», το χ προφέρεται διαφορετικά. Πρόκειται για δυο αλλόφωνα του ίδιου φωνήματος. Αλλά είναι δεδομένο ότι σε ένα μικρό παιδί θα διδάξεις τα βασικά, χωρίς να μπεις σε λεπτομέρειες καθαρά επιστημονικού ενδιαφέροντος (άλλωστε, τη σωστή προφορά την κατέχει ήδη, αφού είναι φυσικός ομιλητής) που θα το κουράσουν και θα το κάνουν ίσως να χάσει το ενδιαφέρον του. Επίσης, είναι δεδομένο ότι θα διδάξεις έναν τρόπο προφοράς, τον επίσημο, και όχι, π.χ., διαλεκτικά αλλόφωνα, όπως την προφορά του λ και του ν στη Μυτιλήνη. Ένα σχολικό βιβλίο δεν είναι, και δεν πρέπει να είναι, αναλυτική γλωσσολογική μελέτη.

«Έτσι λοιπόν ο Βρασίδας, ο συμβολικός δάσκαλος του βιβλίου, ο οποίος βοηθά τον μαθητή να εξιχνιάσει τα μυστήρια της γλώσσας στις σελίδες 35 και 36 όπου γίνεται αναφορά στους φθόγγους, παρουσιάζει τα παραπάνω.»

Και πολύ καλά κάνει, όπως δείξαμε ως τώρα.

«Το αλφάβητό μας, τα πραγματικά φωνήεντα και σύμφωνα δεν παρουσιάζονται ξεκάθαρα πουθενά αλλού στο βιβλίο, παρά μόνον σε ένα σχέδιο τύπου ταχυμέτρου αυτοκινήτου (σελ. 39)!»

Για την κ. Χρυσού, «πραγματικά» φωνήεντα και σύμφωνα είναι μόνο τα γράμματα. Για τη γλωσσολογία, όμως, γλώσσα είναι πρωτίστως ο προφορικός λόγος, ο οποίος έχει ως συστατικά μέρη τα φωνήματα, ενώ ο γραπτός λόγος, παρά την αναμφισβήτητη σπουδαιότητά του για την ανάπτυξη του πολιτισμού, αποτελεί δευτερεύον στοιχείο. Μια γλώσσα μπορεί να υπάρχει και χωρίς γραφή· το αντίθετο είναι αδύνατον. Εξάλλου, τα παιδιά έχουν διδαχθεί το αλφάβητο πολύ νωρίτερα, δεν περίμεναν να το μάθουν στην ηλικία των 9 ή 10 ετών.

«Όσο για τα φωνήεντα, δεν γίνεται καμία μνεία, παρά μόνον η ελλιπής αυτή αναφορά των πέντε φθόγγων!»

Δεν καταλαβαίνω ποιο είναι το πρόβλημα. Στη σελίδα 36 αναφέρονται οι πέντε φωνηεντικοί φθόγγοι, και μετά, στη σελίδα 40, υπάρχει και η αντιστοιχία των φθόγγων με τα γράμματα του αλφαβήτου, όπου φαίνεται καθαρά ότι, π.χ., στον φθόγγο [ι] αντιστοιχούν τα γράμματα (και οι συνδυασμοί γραμμάτων) η, ι, υ, ει, οι και υι. Πού βρίσκεται η έλλειψη;

«Με την προγενέστερη Γραμματική του Μαν. Τριανταφυλλίδη, γαλουχήθηκαν γενιές Ελλήνων, που μάθανε να ομιλούνε την Ελληνική Γλώσσα. Αλλά και αλλοδαποί που γεννήθηκαν, έζησαν και σπούδασαν σε ελληνικά σχολεία, και πέτυχαν στα ελληνικά πανεπιστήμια είχαν γαλουχηθεί με την ίδια γραμματική χωρίς να δυσκολευτούν!… Εφ’ όσον οι συνθήκες δεν έχουν αλλάξει, ποιόν λόγο εξυπηρετεί η αλλαγή της κλασσικής γραμματικής σε «φωνητική» γραμματική;»

Πρώτα απ’ όλα, όπως έδειξε και ο κ. Σαραντάκος, η Γραμματική του Τριανταφυλλίδη, την οποία επικαλείται η κ. Χρυσού, στο σημείο που μιλάει για τους φθόγγους της ελληνικής γλώσσας, αναφέρει κι εκείνη 5 φωνήεντα. Πράγμα απολύτως φυσικό, αφού 5 είναι! Από την άλλη, η γραμματική του Τριανταφυλλίδη γράφτηκε το 1941, και η συνοπτική εκδοχή της, η οποία αποτέλεσε τη βάση της γραμματικής που διδασκόταν στα σχολεία, εκδόθηκε το 1949. Στα σοβαρά, πιστεύει κανείς ότι μπορεί ένα βιβλίο (μ’ όλες τις αναθεωρήσεις του) να περιγράφει ικανοποιητικά και χωρίς προβλήματα μια ζωντανή, εξελισσόμενη γλώσσα επί 60 και πλέον χρόνια; Τέλος, ο χαρακτηρισμός της νέας γραμματικής ως «φωνητικής» είναι εντελώς άστοχος. Ένα βιβλίο γραμματικής περιγράφει τη γλώσσα και τη δομή της. Αυτό περιλαμβάνει και την ομιλία και τη γραφή. Απλώς η παλαιότερη αντίληψη περί γραμματικής (και όχι μόνο στο Δημοτικό) έδινε υπερβολική βαρύτητα στον γραπτό λόγο, και έθετε σε δεύτερη μοίρα στοιχεία όπως ο προφορικός λόγος, ή η σύνταξη.

«Η γλώσσα μας, η αρχαιότερη όλων των λαών, τις τελευταίες δεκαετίες έχει υποστεί αλλεπάλληλους βιασμούς από τους εκάστοτε υπευθύνους, οι οποίοι εντελώς ανεύθυνα λειτουργώντας ωσάν γλωσσοπλάστες, αποφάσιζαν για την «εκλαΐκευση» της, και ταυτόχρονα την καταστροφή της!»

Από εδώ η κ. Χρυσού αρχίζει να ιδεολογικοποιεί το άρθρο της με πολύ άσχημο τρόπο. Η ελληνική γλώσσα είναι «η αρχαιότερη όλων των λαών»; Από πού προκύπτει αυτό; Τα αρχαιότερα γραπτά μνημεία της ελληνικής χρονολογούνται γύρω στο 1400 π.Χ. (και μάλιστα όχι σε αλφαβητική γραφή, την οποία υπερασπίζονται με τόσο πάθος όσοι κινδυνολογούν για υποβάθμιση της γλώσσας, αλλά σε Γραμμική Β΄), ενώ στις γλώσσες των αρχαίων Αιγυπτίων και Σουμερίων έχουμε δείγματα που φτάνουν και πριν το 2700 π.Χ. Αυτό που όντως ισχύει είναι ότι η ελληνική είναι η αρχαιότερη από τις ζωντανές γλώσσες, αλλά αυτό είναι κάτι πολύ διαφορετικό, και δεν δικαιολογεί την ιδεολογικά φορτισμένη διατύπωση της κ. Χρυσού.

Σε ό,τι αφορά τους «βιασμούς» και την «καταστροφή», δεν βλέπω να στοιχειοθετείται ούτε το ένα, ούτε το άλλο, ούτε από την κ. Χρυσού ούτε από τους υποστηρικτές της. Συνήθως ως παραδείγματα βιασμού της γλώσσας αναφέρονται η καθιέρωση της δημοτικής και η καθιέρωση του μονοτονικού. Και στις δυο αυτές περιπτώσεις, πρόκειται απλώς για επισημοποίηση αλλαγών οι οποίες είχαν ήδη εδραιωθεί στη γλώσσα προ καιρού. Στην πρώτη περίπτωση σταμάτησε να χρησιμοποιείται ως επίσημη γλώσσα μια μορφή της ελληνικής η οποία ήταν έτσι κι αλλιώς τεχνητή και απομακρυσμένη από την ομιλούμενη γλώσσα, και στη δεύτερη καταργήθηκαν κάποια σημάδια (και μαζί τους μπόλικοι κανόνες) που δεν είχαν τίποτε πια να προσφέρουν. Κάποιοι ισχυρίζονται ακόμη ότι η γλώσσα έχει «φτωχύνει» εξαιτίας αυτών των αλλαγών. Όπως φαίνεται από τον πλούτο των κειμένων που παράγονται καθημερινά, και από τη λογοτεχνία (εγχώρια και μεταφρασμένη) που έχει εκδοθεί τα τελευταία 30 χρόνια, αυτό δεν είναι αλήθεια.

«Με τις αλλεπάλληλες αλλαγές ανά 15 – 20 χρόνια (βλέπε: αυγό ή αβγό; Ξύδι ή ξίδι; Μονοτονικό σύστημα!) οι γενιές των Ελλήνων μαθαίνουν η κάθε μία και από μια ελαφρώς διαφοροποιημένη ελληνική γραμματική, μη μπορώντας καν να παρακολουθήσουν ούτε οι γονείς τα παιδιά τους!!»

Δεν ξέρω σε ποιες αλλεπάλληλες αλλαγές αναφέρεται η κ. Χρυσού. Για το μονοτονικό, μιλήσαμε πιο πάνω. Τα «αβγό» και «ξίδι», όπως και τα πιο περίεργα «αφτί», «αγώρι» κ.τ.λ. αποτελούν προτάσεις «ετυμολογικά ορθής» ορθογραφίας, οι οποίες σε πολλές περιπτώσεις δεν έχουν γίνει ευρέως αποδεκτές, και καθένας μπορεί να επιλέξει όποια προτιμά. Δεν βλέπω πού είναι το πρόβλημα. Η γλώσσα αλλάζει αβίαστα με το χρόνο, αυτό είναι γνωστό, και επιπλέον αποτελεί σίγουρο σημάδι ότι είναι ζωντανή, εμπλουτίζεται και εξελίσσεται, με νεολογισμούς, με δάνεια, με μορφολογικές μεταβολές. Αν κάποιος έχει δυσανεξία στις αλλαγές που συμβαίνουν γύρω του, αυτό είναι προσωπικό του πρόβλημα. Η γλωσσολογία απλώς περιγράφει τα φαινόμενα, δεν τα καθοδηγεί εκεί που θέλει ο καθένας.

«Θέλω να πιστεύω πως το βιβλίο αυτό εκδόθηκε χωρίς τον ενδελεχή έλεγχο, και ως εκ τούτου, εκ παραδρομής δημοσιοποιήθηκε κάποια πρόταση κάποιου ανθέλληνα φιλόλογου, και όχι εσκεμμένα, πάρθηκε η απόφαση ενός ακόμα βιασμού της ελληνικής γλώσσας, μιας γλώσσας που τόσο διψασμένα άνθρωποι από όλο τον κόσμο προσπαθούν να κάνουν κτήμα τους.»

Η κ. Χρυσού μπορεί να πιστεύει ό,τι την βολεύει. Η αλήθεια όμως είναι πως το βιβλίο είναι μια χαρά. Δεν υπάρχουν «ανθέλληνες φιλόλογοι» (γι’ αυτό μίλησα πιο πριν για ιδεολογικοποίηση του άρθρου, γιατί δεν είναι τυχαία η επιλογή κάποιων λέξεων εκ μέρους της), ούτε συντελείται με αυτό το βιβλίο κανένας «βιασμός της ελληνικής γλώσσας». Όσο για το πόσο διψασμένοι να την κάνουν κτήμα τους είναι οι άνθρωποι από όλο τον κόσμο, αυτό χρειάζεται τεκμηρίωση, αλλιώς δεν είναι παρά ένα ακόμη μαζοχιστικό πυροτέχνημα του τύπου «ορίστε, οι ξένοι εκτιμάνε την κληρονομιά μας, ενώ εμείς οι Έλληνες όχι».

«Και ερωτώ, όχι μόνο εγώ αλλά και όλοι οι Έλληνες:»

Όλοι; Όχι όλοι, καθώς το άρθρο από εδώ και πέρα μπαίνει αλαφροπατώντας στο χώρο του παραλόγου, όπου, ευτυχώς, δεν κατοικοεδρεύουν όλοι οι Έλληνες.

«1) Δεν μας φτάνει η οικονομική κατακρήμνιση της πατρίδος μας, πρέπει να υποστούμε και την εθνική μας εξολόθρευση;»

Αφενός, δεν βλέπω πώς συνδέεται η οικονομική κρίση με το βιβλίο της γραμματικής. Αφετέρου, πού έγκειται η εθνική εξολόθρευση; Στο ότι τα παιδιά θα μαθαίνουν πλέον με μεγαλύτερη σαφήνεια τη διαφορά μεταξύ φθόγγων και γραμμάτων;

«2) Πρέπει να θυσιάσουμε την γλώσσα μας για να μοιάσουμε στους Δυτικούς, για να γίνουμε αρεστοί από αυτούς; Οι οποίοι, επανήλθαν και ζητούν πλέον την ίδια μας την πατρίδα;»

Κανείς δεν ζήτησε από κανένα να «θυσιάσει τη γλώσσα του», ούτε και απαιτείται τίποτε παρόμοιο για να «γίνουμε αρεστοί». Από πουθενά δεν προκύπτει κάτι τέτοιο. Όσο για την ανάγκη εφεύρεσης εχθρών («Δυτικοί», συλλήβδην), αυτή φοβάμαι ότι αποτελεί σύμπτωμα συμπλεγματικού αισθήματος κατωτερότητας οφειλομένου σε μυωπία ιδεολογικής αιτιάσεως.

«3) Σύμφωνα με πληροφορίες μέσα από το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο, το βιβλίο είχε εγκριθεί από το 2007, αλλά λόγω αντιρρήσεων δεν εκδίδετο. Υπ’ όψιν, ότι οι αποσπασμένοι δάσκαλοι στο Ινστιτούτο όταν ερωτήθηκαν σχετικώς έκριναν το βιβλίο ΑΠΑΡΑΔΕΚΤΟ!!!»

Ποιοι είναι αυτοί; Ποιες είναι οι αντιρρήσεις τους; Πότε διατυπώθηκαν; Σε ποιο έντυπο, ή σε ποιο συνέδριο; Η διασπορά μιας ανυπόστατης φήμης δεν μπορεί να αποτελεί επιχείρημα, και, εν πάση περιπτώσει, αν αυτές οι περιβόητες αντιρρήσεις είναι οι ίδιες που προβάλλονται στο άρθρο της κ. Χρυσού, τότε αυτές είναι από ανακριβείς έως καταγέλαστες.

«4) Τι περίμεναν άραγε για να εκδώσουν αυτό το βιβλίο της Γραμματικής; Μήπως την εγκατάσταση στον υπουργικό θώκο της κ. Διαμαντοπούλου, που θεωρεί ότι «η αγγλική γλώσσα πρέπει να γίνει επίσημη γλώσσα της Ελλάδος»;;;»

Εδώ, πλέον, μπαίνουμε στα χωράφια των θεωριών συνωμοσίας, σύμφωνα με τις οποίες ύποπτα ξένα κέντρα σχεδιάζουν τον αφελληνισμό του έθνους, με όργανα εγχώριους θολοκουλτουριάρηδες (τι λέξη κι αυτή!) και προδότες, όπως την κ. Διαμαντοπούλου και την κ. Ρεπούση. Κατ’ αρχάς, η πρόταση της κ. Διαμαντοπούλου (με την οποία, παρεμπιπτόντως, διαφωνώ) ήταν να θεσπιστεί η αγγλική ως δεύτερη επίσημη γλώσσα, μετά την ελληνική, με την έννοια ότι τα παιδιά, τελειώνοντας το σχολείο, θα πρέπει να είναι σε θέση να διαβάζουν να μιλάνε και να γράφουν με επάρκεια και την αγγλική γλώσσα. Η διατύπωση που χρησιμοποιεί η κ. Χρυσού υπονοεί (εσκεμμένα, θαρρώ) ότι η κ. Διαμαντοπούλου ήθελε να αντικαταστήσει την ελληνική με την αγγλική, πράγμα που δεν ισχύει σε καμία περίπτωση. Έτσι κι αλλιώς, δεν υπάρχει κανένας λόγος να συνδεθεί (και μάλιστα με τέτοιον τρόπο) η παρουσία της κ. Διαμαντοπούλου στο Υπουργείο με την έκδοση του βιβλίου. Πάλι καλά, δηλαδή, που απουσιάζει η (ανύπαρκτη) δήλωση Κίσινγκερ!

«5) Σύμφωνα με σύγχρονες μελέτες επιστημόνων, το μονοτονικό σύστημα έφερε την δυσλεξία στην πρώτη θέση των μαθησιακών δυσκολιών, εξαιτίας της ελλείψεως βασικών κανόνων γραμματικής και τονισμού. Με τόσα πολλά παιδιά να δυσκολεύονται από την απουσία των κανόνων, σκέφτεστε τι θα συμβεί με την απουσία των φωνηέντων τα οποία ενυπάρχουν στο DNA μας από την αρχή της υπάρξεως μας στον πλανήτη;;;»

Σύμφωνα με ποιες μελέτες ποιων επιστημόνων; Η κ. Χρυσού μάλλον αναφέρεται στην ερασιτεχνική μελέτη του κ. Τσέγκου, η οποία πάσχει από τόσα μεθοδολογικά προβλήματα που κανείς επιστήμονας δεν την θεωρεί σοβαρή. Επίσης, η δυσλεξία είναι νευρολογική διαταραχή, είναι σύνδρομο που είτε το έχεις είτε όχι, που δεν μπορεί να δημιουργηθεί από το περιβάλλον, και που σίγουρα δεν μπορεί να προκληθεί από την «έλλειψη κανόνων γραμματικής και τονισμού». Αν ήταν έτσι, τότε όλα τα παιδιά που μαθαίνουν ως μητρική γλώσσα τα αγγλικά θα έπρεπε να πάσχουν από δυσλεξία. Καλό είναι να μην φτάνει κανείς στον παραλογισμό, στην προσπάθειά του να υποστηρίξει αβάσιμες θέσεις.

Επίσης, τι ακριβώς εννοεί η κ. Χρυσού όταν λέει ότι «τα φωνήεντα ενυπάρχουν στο DNA μας από την αρχή της υπάρξεως μας στον πλανήτη»; Εννοεί, άραγε, ότι αν ανοίξουμε το στόμα μας να κραυγάσουμε άναρθρα θα ακουστεί φωνήεν; Αυτό είναι αυτονόητο, αλλά τι σχέση έχει με το πόσα φωνήεντα υπάρχουν στη γλώσσα; Και, αν τα φωνήεντα ενυπάρχουν στο DNA μας (κάτι που δεν νομίζω ότι υποστηρίζεται από την επιστήμη της βιολογίας), τότε γιατί κάθε γλώσσα έχει δικό της υποσύνολο φωνηέντων; Γιατί υπάρχουν αλλόφωνα και στα φωνήεντα της ελληνικής; Και για ποια απουσία φωνηέντων μιλάει η κ. Χρυσού; Αφού, όπως είδαμε, κανένα φωνήεν δεν καταργείται από τη νέα γραμματική της Ε΄ και ΣΤ΄ Δημοτικού.

«Εφαρμόζοντας την νέα Γραμματική, η ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΑ ΤΩΝ ΛΕΞΕΩΝ ΘΑ ΧΑΘΕΙ και η ελληνική γλώσσα θα γίνει μια συμβατική γλώσσα όπως και τόσες άλλες.
Οι δάσκαλοι τελικά καλούνται να «μορφώσουν» Έλληνες;;;;;;;;;;;;;;;;;
Με ποια γλώσσα;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;
Με ποια γραμματική;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;»

Αφήνω ασχολίαστο το πλήθος των ερωτηματικών, και τονίζω ότι καμία ετυμολογία καμιάς λέξης δεν πρόκειται να χαθεί, διότι η ιστορική ορθογραφία διατηρείται ως έχει, και (για άλλη μια φορά) κανένα φωνήεν δεν καταργείται. Η δε αναφορά σε «συμβατικές γλώσσες» φοβάμαι πως είναι ένδειξη ότι η κ. Χρυσού έχει υιοθετήσει την πέρα για πέρα αβάσιμη αντίληψη ότι στην ελληνική γλώσσα υπάρχει άμεση ενδογενής σχέση ανάμεσα στο σημαίνον και το σημαινόμενο, κάτι που δεν ισχύει και που προπαγανδίζεται μόνο από κύκλους συγκεκριμένου ιδεολογικού προσανατολισμού.

«Ας θυμηθούμε τις ομολογίες των ιδίων των πρωταγωνιστών των προηγούμενων αλλαγών (π.χ. δηλώσεις Ράλλη) και ας αξιώσουμε να διατηρηθεί η Ελληνική γλώσσα, έτσι όπως μας παραδόθηκε, με την ετυμολογία της, με την μουσικότητα της και το βασικότερο όλων την σημασιολογία της! Γιατί το κάθε γράμμα μας έχει την βαρύτητά του, ο κάθε φθόγγος έχει την μουσικότητα του, και ο κάθε τόνος είχε την αξία του.»

Ούτε η ετυμολογία της γλώσσας κινδυνεύει, ούτε η μουσικότητά της, ούτε η σημασιολογία της. Και σίγουρα δεν κινδυνεύουν από το βιβλίο γραμματικής της Ε΄ και ΣΤ΄ Δημοτικού, καθώς αυτό δεν επιφέρει καμιά απολύτως αλλαγή στη γλώσσα. Όσο για τις περίφημες «δηλώσεις Ράλλη» (ότι δήθεν είχε μετανιώσει για την καθιέρωση της δημοτικής και για την αφαίρεση της διδασκαλίας των αρχαίων στο Γυμνάσιο), αυτές είναι ανύπαρκτες· αποτελούν μύθο τον οποίο διαιωνίζουν οι οπαδοί του γλωσσικού συντηρητισμού για να προσδώσουν μια αύρα κύρους στις απόψεις τους.

«Ας εκτιμήσουμε την ελληνική μας γλώσσα για να μας σεβαστούνε και οι εταίροι μας σαν λαό με θέληση, με δυναμισμό και με υπόσταση!»

Την ελληνική γλώσσα την εκτιμάμε (και την τιμάμε, τολμώ να πω) κάθε φορά που την χρησιμοποιούμε σωστά για να εκφράσουμε τα συναισθήματά μας και τις ιδέες μας, και κάθε φορά που γράφεται ή μεταφέρεται σ’ αυτήν ένα σπουδαίο λογοτεχνικό έργο, αλλά δεν εξαρτάται από αυτό ο σεβασμός των εταίρων μας· από άλλα εξαρτάται, και η υπερβολική αγάπη στα μυθεύματα δεν βοηθά καθόλου σ’ αυτό το ζήτημα.

Με την ευκαιρία, θα ήθελα να απευθύνω ένα ερώτημα προς τους οπαδούς του γλωσσικού συντηρητισμού: πόσο πίσω θέλετε να πάμε για να νιώσετε ικανοποιημένοι; Στην καθαρεύουσα; Στη γλώσσα της Καινής Διαθήκης; Στην αττική διάλεκτο του 5ου αιώνα π.Χ.; Σημειωτέον ότι τότε στη γραφή δεν υπήρχαν ούτε πνεύματα, ούτε περισπωμένες, και όλα ήταν κεφαλαία και χωρίς κενά ανάμεσα στις λέξεις. Αν πάτε αρκετά πίσω στο παρελθόν, θα βρείτε ακόμη μεγαλύτερη μουσικότητα, καθώς στην ομιλία υπήρχε μουσικός τονισμός, και όχι δυναμικός, όπως σήμερα, και τα φωνήεντα ήταν 12, αντί για τα 5 σημερινά, καθώς τότε υπήρχαν ακόμη μακρά και βραχέα. Σας αρκεί αυτό, ή μήπως, αν ανακαλυφθούν ποτέ δείγματα πρωτοελληνικής, θα την προτιμήσετε; (Θα ανέφερα και την ινδοευρωπαϊκή, αλλά ξέρω ότι δεν πιστεύετε σε επιστημονικές θεωρίες, οπότε δεν θα το κάνω.)

Το πόνημα της κ. Χρυσού περιέχει και κάποιες εικόνες από το βιβλίο. Το βιβλίο μπορείτε να το βρείτε εδώ, εμείς θα αναφερθούμε μόνο στις λεζάντες που χρησιμοποιεί η δασκάλα.

«Σε αυτές τις σελίδες θα παρατηρήσετε αλλαγές και παραλήψεις που κάνουν οι συγγραφείς, έτσι ώστε το βιβλίο να τείνει να μοιάσει στην αγγλική γραμματική.»

Αυτή είναι η λεζάντα που συνοδεύει τη σελίδα 34 του βιβλίου, όπου οι συγγραφείς εξηγούν, σε υποσημείωση, ότι «εδώ παρουσιάζονται μόνο οι φθόγγοι που έχουν διαφοροποιητική αξία για τη σημασία των λέξεων (αυτό δηλαδή που οι ειδικοί ονομάζουν “φωνήματα”)». Αυτό σημαίνει, όπως λένε και στον πρόλογο, ότι δεν θα αναφερθούν σε αλλόφωνα. Η κ. Χρυσού, όμως, το ερμηνεύει ως «αλλαγές και παραλήψεις [sic] ώστε το βιβλίο να τείνει να μοιάσει στην αγγλική γραμματική», ένα συμπέρασμα εντελώς αυθαίρετο. Το μόνο ελαφρυντικό που μπορώ να βρω για την κ. Χρυσού (και για άλλους, που έχουν την ίδια άποψη) είναι ότι ο πιο μοντέρνος τρόπος παρουσίασης των βασικών αυτών εννοιών θυμίζει τον τρόπο παρουσίασης που χρησιμοποιούν κάποιες σύγχρονες αγγλικές (και όχι μόνο αγγλικές) γραμματικές. Αλλά αυτό έχει να κάνει με τον τρόπο προσέγγισης, και όχι με το περιεχόμενο. Επειδή κάποιους παλιομοδίτες τους ξενίζει, δεν σημαίνει απαραίτητα πως είναι κακό. Αν η κ. Χρυσού διαβάσει σύγχρονα βιβλία γλωσσολογίας, ή κάποια γραμματική αναφοράς, ίσως πάθει μεγαλύτερο σοκ, καθώς πολύ γνωστοί όροι (π.χ. «υποτακτική αορίστου») έχουν αντικατασταθεί από άλλους, οι οποίοι όντως θυμίζουν αγγλική γραμματική. Δεν υιοθετήθηκαν όμως επειδή θυμίζουν αγγλική γραμματική, αλλά επειδή είναι ακριβέστεροι από τους παλιούς και συμβαδίζουν περισσότερο με τη διεθνή γλωσσολογική ορολογία.

«Μιας και ο κύριος Βρασίδας μας κάνει εισαγωγή στα φωνήεντα και στα σύμφωνα, στην επόμενη σελίδα, λογικό θα ήταν να μας συστήσει τα (7) επτά φωνήεντα της ελληνικής γλώσσας…
Όμως,…….
Τα φωνήεντα (4 + 1) εμφανίζονται μόνον στο εξώφυλλο της τσάντας! Τα η, υ, ω είναι ανύπαρκτα! Αλλά και τα σύμφωνα: ξ και ψ έχουν εξαφανιστεί!»

Αυτή είναι η λεζάντα που συνοδεύει τις σελίδες 35 και 36, όπου παρουσιάζονται οι φθόγγοι της ελληνικής γλώσσας. Προσοχή, οι φθόγγοι, όχι τα γράμματα, όπως θέλει να μας κάνει να πιστέψουμε η κ. Χρυσού. Όταν η αρθρογράφος λέει ότι περιμένει να δει τα 7 φωνήεντα της ελληνικής, αναφέρεται στα γράμματα. Το βιβλίο, όμως (όπως έχει μαλλιάσει η γλώσσα μας να λέμε), σε αυτό το σημείο αναφέρεται στους φθόγγους. Όταν μιλάμε για τους φθόγγους, δεν υπάρχουν η, υ και ω, ούτε ι και ο. Υπάρχουν μόνο [ι] και [ο] (πιο σωστά, [i] και [o]). Και τα ξ και ψ, το ξαναλέμε, δεν υπάρχουν στον πίνακα διότι δεν είναι μεμονωμένοι φθόγγοι.

«Και η ανάλυση στις επόμενες 2 σελίδες συνεχίζει μόνο με τα σύμφωνα… Ουδέν σχόλιο για τα φωνήεντα…»

Αυτή είναι η λεζάντα για τη σελίδα 37. Γιατί, άραγε, θα έπρεπε να υπάρχει σχόλιο για τα φωνήεντα στις σελίδες που μιλάνε για τα σύμφωνα; Τα φωνήεντα αναφέρθηκαν στη σελίδα 36, και δεν έχουν τις τόσες κατηγορίες που έχουν τα σύμφωνα, ώστε να χρειάζονται περαιτέρω ανάλυση.

«Τα χειλικά, οδοντικά και λαρυγγικά σύμφωνα ενώθηκαν, ανακατεύθηκαν και ξαναχωρίστηκαν όπως βόλευε τους συγγραφείς σε τριβόμενα και κλειστά !
Και η «ανάμιξη» των συμφώνων συνεχίζεται…»

Η γκρίνια εδώ (δεν μπορώ να τη χαρακτηρίσω αλλιώς) έχει να κάνει με την αλλαγή στην κατηγοριοποίηση των συμφώνων, η οποία ακολουθεί τα διεθνή πρότυπα και έχει γίνει πιο σύνθετη, με σκοπό τη μεγαλύτερη ακρίβεια. Αλλά η κατηγοριοποίηση στη γραμματική δεν επηρεάζει την ίδια τη γλώσσα, η οποία είναι η ίδια που ήταν και πριν το 2011. Να το ξαναπούμε, με απλά λόγια: άλλαξαν κάποια πράγματα στον τρόπο με τον οποίο γίνεται η αναλυτική μελέτη της γλώσσας, όχι στην ίδια τη γλώσσα.

«Ευτυχώς που υπάρχει και το «ταχύμετρο» για να διδάσκονται τα παιδιά μας την αλφάβητο! – βέβαια, με στροβιλισμό το δίχως άλλο!»

Αυτή είναι η λεζάντα για τη σελίδα 39 του βιβλίου, όπου γίνεται και πάλι σαφές ότι άλλο πράγμα είναι οι φθόγγοι, κι άλλο τα γράμματα, και υπάρχει κι ένας τροχός με τα 24 γράμματα του ελληνικού αλφαβήτου. Αλλά ο σκοπός, βέβαια, δεν είναι να διδαχτούν τα παιδιά το αλφάβητο, αφού το έχουν διδαχτεί τα προηγούμενα χρόνια. Αλίμονο αν περιμέναμε να φτάσουν τα παιδιά στην Ε΄ Δημοτικού για να τους διδάξουμε το αλφάβητο! Ο σκοπός είναι να οδηγηθούμε στην τελική αντιστοίχιση των φθόγγων με τα γράμματα, πράγμα που γίνεται στην αμέσως επόμενη σελίδα.

«Και ολοκληρώνοντας την ενότητα, γίνεται και μια μικρή αναφορά για τα ξ και ψ σαν διπλά γράμματα, ενώ καθιερώνονται τα γκ, μπ, ντ στην αλφάβητο…»

Αυτή είναι η λεζάντα της κ. Χρυσού που συνοδεύει τη σελίδα 40 του βιβλίου, όπου υπάρχει αναλυτικά η αντιστοιχία ανάμεσα στους φθόγγους και τα γράμματα και αναφέρονται τα διπλά γράμματα ξ και ψ (διπλά διότι αναπαριστούν δύο φθόγγους που προφέρονται μαζί). Φυσικά, η φράση «καθιερώνονται τα γκ, μπ, ντ στην αλφάβητο» είναι εντελώς ανακριβής, καθώς τα γκ, μπ και ντ αναφέρονται ως φθόγγοι, ενώ το αλφάβητο αποτελείται από γράμματα. Άλλη μια παρερμηνεία εκ μέρους της κ. Χρυσού, και μάλιστα παρερμηνεία τόσο ογκώδης που δεν μπορεί να αποδοθεί σε απροσεξία.

Νομίζω πως, μετά απ’ όλα αυτά, είναι ολοφάνερο αυτό που γράψαμε στην αρχή: το άρθρο της κ. Χρυσού είναι γεμάτο λάθη, ανακρίβειες, παρερμηνείες και υπερβολές. Επιπλέον, παίρνει ως δεδομένα πράγματα που δεν ισχύουν, και δεν προσκομίζει αποδείξεις για κανέναν από τους ισχυρισμούς που περιέχει. Είναι πραγματικά περίεργο, λοιπόν, που γνωρίζει τέτοια ενθουσιώδη διάδοση στο διαδίκτυο. Τι συμβαίνει με όλους αυτούς τους ανθρώπους; Δεν διάβασαν προσεκτικά το άρθρο; Δεν μπήκαν στον κόπο να ρίξουν μια ματιά στο βιβλίο της Γραμματικής; Ή μήπως η γενικότερη ιδεολογική τους θέση τούς κάνει να συμφωνούν εκ των προτέρων με οποιονδήποτε διατυπώνει τέτοιου είδους ενστάσεις, έστω και χωρίς καμιά βάση στην πραγματικότητα; Άγνωστο. Το μόνο σίγουρο είναι ότι πρέπει να υπάρχει αντίσταση σε τέτοια φαινόμενα. Μπορεί να άργησαν λίγο οι 140 γλωσσολόγοι, αλλά τουλάχιστον δεν έμειναν αδρανείς. Μακάρι να συμβαίνει συχνότερα αυτό, δηλαδή να παρεμβαίνουν οι ειδήμονες κάθε φορά που διαδίδονται ανυπόστατα μυθεύματα, κι ας τους λοιδορούν κάποιοι ημιμαθείς οι οποίοι έχουν συνηθίσει να βλέπουν τον κόσμο μέσα από ιδεολογικά γυαλιά με παραμορφωτικούς φακούς.

3 responses to “Τα φωνήεντα που δεν καταργούνται

  1. Anonymous 28/11/2012 at 18:47

    τίποτα δε μπορεί να δικαιολογήσει το χαμηλό επίπεδο του συγκεκριμένου βιβλίου..

  2. kz 28/11/2012 at 19:03

    Εάν θεωρείτε το επίπεδο του βιβλίου χαμηλό, μπορείτε ελεύθερα να παραθέσετε τα επιχειρήματά σας που να τεκμηριώνουν κάτι τέτοιο, είτε εδώ είτε αλλού. Αλλά δεν βλέπω τι σχέση έχει αυτό με το θέμα της ανάρτησης.

  3. Pingback: Οι τερατολογίες σχετικά με την πινακίδα του Δισπηλιού « Skeptikon

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s