Ναι, πέντε είναι

Ναι, τα φωνήεντα που χρησιμοποιούμε όταν μιλάμε είναι πέντε. Σ’ όποιον δεν αρέσει, να μάθει να μιλάει κινέζικα, που έχουν περισσότερα. (Ή αγγλικά, που έχουν πολύ περισσότερα.)

Μεταφέρω εδώ (επαυξημένες) τις παρατηρήσεις που έγραψα προχτές αλλού, μια και (φυσικά) πληθαίνουν οι σχετικές δημοσιεύσεις και αναδημοσιεύσεις.

Το θέμα ξεκίνησε από δημαγωγικό άρθρο κάποιας δασκάλας, που δημοσιεύτηκε στις 28 Ιουνίου στο site του Συλλόγου Εκπαιδευτικών Π.Ε. “Αλέξανδρος Δελμούζος”. Στο site αυτό μπορείτε να βρείτε τόσο το άρθρο όσο και σχόλια άλλων δασκάλων που ανασκευάζουν τους ισχυρισμούς της δασκάλας, καθώς και ανακοίνωση που αναγκάστηκε να εκδώσει ο Σύλλογος μετά τα παραπλανητικά που γράφτηκαν σε διάφορα blog:
http://www.syllogosdelmouzos.gr/

Όσοι πιστεύουν και αναμεταδίδουν τα όσα γράφονται για το δήθεν κατάπτυστο βιβλίο Γραμματικής της Ε’ και ΣΤ’ Δημοτικού, προφανώς δεν μπήκαν στον κόπο να κοιτάξουν το βιβλίο, παρότι είναι διαθέσιμο και στο διαδίκτυο. Μπορείτε να το κατεβάσετε π.χ. από εδώ.

Οι όροι “φωνήεν” και “σύμφωνο” αφορούν τόσο στον προφορικό λόγο (φθόγγοι) όσο και στον γραπτό (γράμματα). Φθόγγοι και γράμματα, όμως, δεν ταυτίζονται. (Π.χ.: Τα φωνήεντα της λέξης “λύπη” είναι δύο διαφορετικά γράμματα αλλά ο ίδιος φθόγγος. Τα φωνήεντα της λέξης “λείπουν” είναι τέσσερα στο χαρτί αλλά δύο στον ήχο. Το ύψιλον στη λέξη “αυτή” είναι φωνήεν στο χαρτί αλλά σύμφωνο στον ήχο.) Από εδώ ξεκινά η σύγχυση που δημιούργησε η δασκάλα (είτε σκόπιμα είτε γιατί δεν ξέρει να διαβάζει). Η συγκεκριμένη υποενότητα του βιβλίου αναφέρεται ρητά στον προφορικό λόγο (στον οποίον βεβαίως τα φωνήεντα της ελλ. γλώσσας είναι όντως πέντε) και όχι στη γραφή:

Ενότητα 3: «Πώς δημιουργώ λέξεις;»
Υποενότητα 3.1 (η επίμαχη): «Φθόγγοι»
Υποενότητα 3.2: «Γράμματα» [= τα γνωστά μας 24].
Αρχή υποενότητας 3.1 (σελ.34): «Ο λόγος μας αποτελείται από λέξεις. Στον γραπτό λόγο χρησιμοποιούμε τα γράμματα για να παρουσιάσουμε τις λέξεις. Στον προφορικό λόγο, όμως […], χρησιμοποιούμε τους φθόγγους, δηλαδή διαφορετικούς μεταξύ τους ήχους, που συνδυάζονται και σχηματίζουν άλλες λέξεις κάθε φορά.»

Το αστείο είναι ότι η δασκάλα, που βλέπει «εθνική μας εξολόθρευση» στη δήθεν ανακάλυψή της ότι τα φωνήεντά μας έγιναν ξαφνικά πέντε, φαίνεται να νοσταλγεί «την μέχρι τώρα ισχύουσα γραμματική του Μανώλη Τριανταφυλλίδη, η οποία εδιδάσκετο πλέον των 30 χρόνων», και με την οποία «γαλουχήθηκαν γενιές Ελλήνων». Για όσους δεν την έχουν, η γραμματική του Τριανταφυλλίδη είναι και αυτή διαθέσιμη στο διαδίκτυο. Αν λοιπόν κοίταγε λιγάκι την περίφημη αυτή γραμματική η αστοιχείωτη δασκάλα πριν γράψει τα φαιδρά που έγραψε, θα έβλεπε ότι το βιβλιαράκι του δημοτικού δεν λέει τίποτα καινούργιο. Νεοελληνική Γραμματική Τριανταφυλλίδη, 1941, σελ. 13:

«Φωνήεντα έχομε στη γλώσσα μας πέντε, τ’ ακόλουθα (ο λόγος είναι πάντοτε για φθόγγους και όχι για γράμματα): α, ε, ι, ο, ου.»

Διαβάστε και σχετικό άρθρο του Νίκου Σαραντάκου:
Τελικά, είναι εφτά τα φωνήεντα;

Για πολλοστή λοιπόν φορά θα εκλιπαρήσω: μην πιστεύετε και μην αναμεταδίδετε οτιδήποτε αν δεν το ελέγξετε και δεν το διασταυρώσετε.

Ως απάντηση στην (εύλογη) ένσταση ότι τα φωνήεντα του προφορικού λόγου δεν προφέρονται πάντα με τον ίδιο ακριβώς τρόπο, άρα θα μπορούσαν να θεωρηθούν πολύ περισσότερα από πέντε, παραθέτω την υποσημείωση 1 της σελ. 34 από το βιβλίο του δημοτικού:
«Εδώ παρουσιάζονται μόνο οι φθόγγοι που έχουν διαφοροποιητική αξία για τη σημασία των λέξεων (αυτό δηλαδή που οι ειδικοί ονομάζουν «φωνήματα», βλ. Γλωσσάρι).»
Οι φθόγγοι δηλαδή που αναγνωρίζει η γραμματική είναι οι ‘βασικοί’: οι διακριτοί ως εντελώς άλλο πράγμα ο καθένας και όχι ως μικροπαραλλαγές του ιδίου φθόγου (οι οποίες είναι αρμοδιότητα της φωνητικής). Στις λέξεις “λεία” και “ελιά”, π.χ., το [l] και το [i] διαφέρουν, αλλά αν πεις τη μία λέξη με το [li] της άλλης δεν έχεις άλλο νόημα, έχεις μόνο κακή προφορά.

Update:

Εν τω μεταξύ δημοσιεύτηκε και η απάντηση των γλωσσολόγων. Κάποιοι όμως συνεχίζουν απτόητοι. Κάποιοι κατέφυγαν και σε κάτι άλλα, παλαιότερα, φαιδρά – για τα οποία βλ. εδώ:
http://yannisharis.blogspot.gr/2007/02/1_23.html
http://sarantakos.wordpress.com/2012/07/25/tukolu/

Όσοι επιμένουν να αυταπατώνται, ας σκεφτούν αν υπάρχει περίπτωση να καταλάβει κανείς τι από τα δύο εννοώ αν πω μόνη της τη λέξη «όμως» ή τη λέξη «ώμος», τη λέξη «ίσως» ή τη λέξη «ίσος», «δόσεις» ή «δώσεις», «λύπη» ή «λείπει», «πείρα» ή «πήρα», «λίγο» ή «λήγω», κτλ κτλ κτλ.

Πρόσφατα (Σεπτέμβριος) είδα και νέο σχετικό άρθρο, που μιλά για «προσπάθεια εξόντωσης» της δασκάλας. Έτσι: όταν η πραγματικότητα δεν συμφωνεί με τις ιδεοληψίες μας, τότε η προσπάθεια ενημέρωσης και αποκαταστάσης της αλήθειας βαφτίζεται προσπάθεια εξόντωσης. Αλλά τι λέω; εδώ “πανεπιστημιακός και συγγραφέας” είχε φτάσει να γράψει αυτό το αμίμητο: «κανένας γλωσσολόγος δεν έχει δικαίωμα παρέμβασης σε θέματα που άπτονται της συλλογικής εθνικής συνείδησης». Έτσι: μακρυά οι πραγματικά ειδικοί από τις οποιεσδήποτε συλλογικές φαντασιώσεις μας…

One response to “Ναι, πέντε είναι

  1. Pingback: Τα φωνήεντα που δεν καταργούνται « Skeptikon

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s